Όταν το παρελθόν δεν περνάει. Μιλώντας ανοιχτά για τη μετατραυματική διαταραχή

Όταν το παρελθόν δεν περνάει: Μιλώντας ανοιχτά για τη μετατραυματική διαταραχή

Τι είναι η Μετατραυματική Διαταραχή;

Η Μετατραυματική Διαταραχή (Post-Traumatic Stress Disorder) μπορεί να εμφανιστεί μετά από ένα τραυματικό γεγονός — όπως τροχαίο, βία, κακοποίηση, αιφνίδια απώλεια, σοβαρή ασθένεια, φυσική καταστροφή ή επαγγελματική έκθεση (π.χ. διασώστες, υγειονομικοί). Δεν είναι «αδυναμία χαρακτήρα». Είναι μια φυσιολογική αντίδραση ενός υπερφορτωμένου νευρικού συστήματος που μένει σε συναγερμό, ακόμη κι όταν ο κίνδυνος έχει περάσει.

Υπάρχει και η σύνθετη μετατραυματική διαταραχή (Complex PTSD), που αφορά μακροχρόνιες ή επαναλαμβανόμενες τραυματικές εμπειρίες (ιδίως στην παιδική ηλικία) και συνοδεύεται από δυσκολίες στη ρύθμιση συναισθημάτων και στις σχέσεις.

Πώς εκδηλώνεται;

Τα συμπτώματα ομαδοποιούνται σε τέσσερις κατηγορίες:

1. Επανεισβολές: αναμνήσεις/εικόνες (flashbacks), εφιάλτες, έντονες σωματικές αντιδράσεις σε υπενθυμίσεις.
2. Αποφυγή: αποφυγή σκέψεων, συζητήσεων, τόπων ή ανθρώπων που θυμίζουν το συμβάν.
3. Αρνητικές αλλαγές σε σκέψεις/διάθεση: μούδιασμα, ενοχές/ντροπή («φταίω εγώ»), απαισιοδοξία, απομάκρυνση από δραστηριότητες/ανθρώπους.
4. Υπερεγρήγορση: εύκολο τρόμαγμα, ευερεθιστότητα, δυσκολία ύπνου/συγκέντρωσης, αίσθηση συνεχούς έντασης.

Συχνά συνυπάρχουν πόνοι, ταχυκαρδίες, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, αυξημένη χρήση αλκοόλ/ουσιών ως «παυσίπονο». Μπορεί επίσης να βιώνεις στιγμές αποπροσωποποίησης/αποπραγματοποίησης (σαν να μη ζεις «μέσα» στη στιγμή).

Αν αναγνωρίζεις αρκετά από τα παραπάνω για πάνω από μερικές εβδομάδες, ο εγκέφαλός σου προσπαθεί να σε προστατεύσει — και χρειάζεται βοήθεια για να επανέλθει σε ισορροπία.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο;

Το τραύμα ενεργοποιεί τον άξονα στρες (αδρεναλίνη, κορτιζόλη). Βραχυπρόθεσμα προστατεύει, μακροπρόθεσμα κρατά τον οργανισμό σε «κόκκινο». Η μνήμη αποθηκεύεται αποσπασματικά (αισθητηριακά «θραύσματα»), που όταν πυροδοτούνται μοιάζει σαν να «ξαναζείς» το γεγονός. Η θεραπεία βοηθά να αρχειοθετηθεί ξανά η μνήμη, με ασφάλεια και συνοχή.

Πότε μιλάμε για PTSD και πότε για οξεία αντίδραση;

Τις πρώτες 30 ημέρες μετά το γεγονός μιλάμε συνήθως για οξεία αντίδραση στο στρες (ASD). Αν τα συμπτώματα επιμένουν πέρα από τον 1ο μήνα και προκαλούν ουσιαστική έκπτωση λειτουργικότητας (δουλειά, σχέσεις, αυτοφροντίδα) μετά από σαφή έκθεση σε τραυματικό συμβάν, τότε αξιολογείται PTSD.

Παράγοντες κινδύνου και προστασίας

• Κίνδυνος: διαπροσωπική βία/κακοποίηση, παιδικό τραύμα, επαναλαμβανόμενη έκθεση, έλλειψη υποστηρικτικού περιβάλλοντος, προϋπάρχον άγχος/κατάθλιψη.
• Προστασία: σταθερές ρουτίνες, κοινωνική στήριξη, πρόσβαση σε θεραπεία, δεξιότητες ρύθμισης άγχους.

Διαφορική διάγνωση / συχνές συννοσηρότητες

Κατάθλιψη, γενικευμένο άγχος, διαταραχές ύπνου, χρήση ουσιών συχνά συνυπάρχουν και χρειάζονται ολοκληρωμένο πλάνο.

Πώς βοηθά η θεραπεία;

Η ψυχοθεραπεία είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης της μετατραυματικής διαταραχής.
Στόχος της δεν είναι να “σβήσει” το τραύμα, αλλά να βοηθήσει το άτομο να επεξεργαστεί την εμπειρία,
να μειώσει την ένταση των συμπτωμάτων και να ξαναχτίσει την αίσθηση ασφάλειας.

Με τον χρόνο, το τραύμα μπορεί να πάψει να καθορίζει την καθημερινότητα.
Η θεραπεία βοηθά το άτομο να ανακτήσει τον έλεγχο,
να εμπιστευτεί ξανά τον εαυτό του —
και να ζήσει χωρίς ο φόβος να είναι στο προσκήνιο.

Τι να περιμένεις στην πρώτη συνεδρία

1. Ασφαλές πλαίσιο, χωρίς πίεση.
2. Χάρτης συμπτωμάτων και στόχων.
3. Σχέδιο: σταθεροποίηση (ύπνος, κρίσεις), σταδιακή επεξεργασία, ενίσχυση δεξιοτήτων.
4. Ρυθμός που ορίζεις εσύ, πάντα με δικαίωμα «παύσης».
   
   Η πρώτη συνεδρία είναι διερευνητική και γίνεται με ρυθμό που ορίζεις εσύ—με ασφάλεια, εχεμύθεια και σεβασμό.
   
   

Πότε να ζητήσεις βοήθεια;

• Όταν τα συμπτώματα επιμένουν > 2–4 εβδομάδες.
• Όταν περιορίζουν τη δουλειά, τις σχέσεις, τον ύπνο ή την όρεξη.
• Όταν αυξάνεται η χρήση αλκοόλ/ουσιών για «να σιωπήσουν» τα συμπτώματα.
• Όταν υπάρχει απελπισία ή σκέψεις αυτοτραυματισμού (επείγουσα βοήθεια).

Πώς να στηρίξεις έναν δικό σου άνθρωπο

• Άκου με περιέργεια, όχι ανάκριση.
• Μην πιέζεις για λεπτομέρειες.
• Μην ελαχιστοποιείς («πέρασε, μην το σκέφτεσαι τωρα»).
• Προσέφερε πρακτικά (ραντεβού, μετακίνηση, μικρές δουλειές).
• Ενθάρρυνε επαγγελματική βοήθεια και βοήθησε στο κλείσιμο ραντεβού.

Τι δεν είναι PTSD

Έντονο στρες χωρίς έκθεση σε τραυματικό γεγονός δεν αρκεί για διάγνωση PTSD. Η αυτοδιάγνωση μπορεί να μπερδέψει. Η έγκυρη αξιολόγηση γίνεται από ειδικό.

Το πιο σημαντικό μήνυμα

Δεν φταις για ό,τι συνέβη. Και δεν χρειάζεται να το περάσεις μόνος/η. Οι διαταραχές που σχετίζονται με το στρες θεραπεύονται. Με σωστή καθοδήγηση, ο ύπνος βελτιώνεται, οι επανεισβολές μειώνονται, και ο εγκέφαλος «μαθαίνει» ότι το τραύμα είναι πίσω — όχι μπροστά.